Emoties vermijden: hoe we onszelf ongemerkt afleiden van wat we voelen

We hebben allemaal manieren om niet te hoeven voelen wat we voelen. Soms zijn die heel herkenbaar. Je grijpt naar eten terwijl je eigenlijk geen honger hebt, blijft langer werken dan nodig is, kijkt nog een aflevering van een serie of pakt gedachteloos steeds opnieuw je telefoon.

Maar emoties vermijden is lang niet altijd zo duidelijk. Soms doen we juist dingen die op het eerste gezicht gezond, bewust of zelfs helend lijken. We gaan sporten, mediteren, dansen, zoeken gezelschap of verdiepen ons in persoonlijke ontwikkeling. Ook dat kan een manier zijn om bij onszelf weg te bewegen.

Het verschil zit daarom niet alleen in wat je doet, maar vooral in de reden waarom je het doet.

Waarom vermijden we gevoelens?

Niet ieder gevoel is prettig om te ervaren. Verdriet, angst, boosheid, onzekerheid of een gevoel van leegte kunnen behoorlijk ongemakkelijk zijn. Ons systeem is er bovendien op gericht om spanning te verminderen en veiligheid te zoeken. Het is dus heel menselijk dat we manieren ontwikkelen om moeilijke emoties niet volledig te hoeven voelen.

Afleiding is daarin niet per definitie verkeerd. Soms kan het juist fijn en gezond zijn om je aandacht even ergens anders op te richten. Het wordt vooral interessant wanneer je merkt dat je bepaalde gevoelens structureel probeert te vermijden.

Misschien vul je iedere lege plek in je agenda op. Misschien merk je dat je voortdurend behoefte hebt aan prikkels. Of misschien ga je juist heel hard nadenken zodra je geraakt wordt.

Dat laatste herkennen we vaak minder snel als vermijding.

Ook analyseren kan je weghouden bij je gevoel

Wanneer je veel bezig bent met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling, leer je jezelf steeds beter begrijpen. Je herkent patronen, ziet waar bepaald gedrag vandaan komt en ontdekt waarom sommige situaties je sterker raken dan andere.

Dat kan ontzettend waardevol zijn. Inzicht geeft je de mogelijkheid om andere keuzes te maken.

Maar begrijpen en voelen zijn niet hetzelfde.

Wanneer er iets gebeurt wat je raakt, kun je bijvoorbeeld direct gaan onderzoeken waarom je zo reageert. Je vraagt je af welke overtuiging hieronder zit, waar je dit eerder hebt gevoeld of welk patroon uit je jeugd of familiesysteem wordt aangeraakt. Voor je het weet ben je een half uur verder en heb je een prachtige verklaring gevonden.

Maar heb je ook gevoeld wat er gebeurde?

Je kunt namelijk precies begrijpen waarom je verdrietig bent en tegelijkertijd nauwelijks contact maken met het verdriet zelf. Je kunt analyseren waarom iemand je boos maakt zonder werkelijk te voelen hoe die boosheid zich in je lichaam laat zien.

Ons hoofd kan zelfs een veilige plek worden om naartoe te vluchten wanneer voelen spannend wordt.

Wanneer persoonlijke ontwikkeling een vorm van vermijding wordt

Er bestaat nog een subtielere variant. Soms zijn we zo bezig met onszelf ontwikkelen dat ieder ongemakkelijk gevoel iets wordt waar we aan moeten werken.

Er moet een patroon worden doorbroken, een overtuiging worden losgelaten of een blokkade worden geheeld. We zoeken een boek, podcast, meditatie, coach of training die ons verder kan helpen.

Ook daar hoeft helemaal niets mis mee te zijn. Ik geloof juist sterk in bewustwording en in het onderzoeken van wat onder de oppervlakte meespeelt. Dat vormt ook een belangrijk onderdeel van mijn werk als holistisch coach.

Maar persoonlijke ontwikkeling kan ongemerkt veranderen in een eindeloos project waarin je jezelf probeert te verbeteren.

Dan is de onderliggende boodschap eigenlijk: zoals ik me nu voel, is niet goed. Dit moet weg.

Terwijl niet ieder gevoel opgelost hoeft te worden.

Soms is verdriet gewoon verdriet. Soms ben je bang omdat iets spannend is. Soms voel je onzekerheid omdat je een stap zet waarvan je de uitkomst nog niet kent. En soms heb je een rotdag zonder dat daar onmiddellijk een diep patroon onder gevonden hoeft te worden.

Het verschil tussen helen en verdoven

De grens tussen iets wat helend werkt en iets waarmee je jezelf verdooft, is niet altijd scherp.

Dansen kan je helpen om spanning los te laten en weer contact te maken met je lichaam. Maar iedere week uitgaan kan ook een manier zijn om de stilte niet te hoeven ervaren.

Sporten kan je helpen om je hoofd leeg te maken en je lijf te voelen. Maar je kunt jezelf ook volledig uitputten omdat stilstaan onrust oproept.

Meditatie kan je dichter bij jezelf brengen, maar zelfs mediteren kan een poging worden om zo snel mogelijk van een vervelend gevoel naar rust te komen.

Het gedrag vertelt dus niet het hele verhaal. De beweging eronder is minstens zo belangrijk.

Een vraag die ik zelf mooi vind om daarbij te stellen is:

Beweeg ik hiermee naar mezelf toe, of van mezelf vandaan?

Niet om vervolgens ook dat uitgebreid te analyseren, maar om even eerlijk te voelen wat het antwoord is.

Emoties voelen zonder ze meteen te willen veranderen

Wat gebeurt er als je een gevoel niet onmiddellijk probeert op te lossen?

Je hoeft daarvoor niet urenlang op de bank naar binnen te keren. Het kan al beginnen met een paar minuten waarin je niet automatisch doet wat je normaal gesproken doet.

Je pakt niet meteen je telefoon, zoekt nog geen afleiding en probeert nog niet te verklaren waarom je je zo voelt. In plaats daarvan richt je je aandacht op je lichaam.

Waar voel je spanning? Wat gebeurt er met je ademhaling? Voel je druk op je borst, een knoop in je buik, warmte, kou of onrust in je benen? Kun je dat even waarnemen zonder dat het anders hoeft te zijn?

Daarmee geef je een emotie ruimte zonder erin te verdwijnen.

Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Een gevoel toelaten betekent niet dat je erin moet blijven hangen of dat je alles wat je voelt als waarheid moet beschouwen. Het betekent vooral dat je jezelf niet onmiddellijk verlaat zodra iets ongemakkelijk wordt.

Vanuit die aanwezigheid kun je daarna veel bewuster bepalen wat je nodig hebt.

Misschien is dat een gesprek. Misschien wil je bewegen, schrijven, huilen, naar buiten of juist even op de bank met een serie. Het verschil is dat je niet automatisch reageert om het gevoel zo snel mogelijk kwijt te raken.

Misschien ziet heling er soms anders uit

We koppelen heling gemakkelijk aan verandering. Je voelt je daarna rustiger, lichter of vrijer. Een patroon is doorbroken en iets wat je eerder raakte, doet dat niet meer.

Natuurlijk kan dat gebeuren.

Maar ik denk dat heling soms veel minder spectaculair is.

Misschien is heling ook dat je verdriet kunt voelen zonder jezelf onmiddellijk af te leiden. Dat je angst kunt ervaren zonder daaruit meteen te concluderen dat je de verkeerde keuze maakt. Dat je boosheid kunt toelaten zonder haar weg te drukken of direct op iemand anders af te reageren.

Misschien is heling soms niet dat het gevoel verandert, maar dat jij niet meer weggaat zodra het verschijnt.

En juist doordat je erbij kunt blijven, ontstaat er vaak vanzelf weer beweging.

Niet omdat je het gevoel hebt weggewerkt, maar omdat je het hebt toegestaan er even te zijn.

Dat geeft ruimte om daarna niet vanuit een automatische reactie, maar vanuit jezelf te kiezen.